SHENZHEN ZİRVESİ: YENİ BİR YALTA MI, YENİ BİR DÜNYA DÜZENİ Mİ?
TRUMP – XI JINPING – PUTİN ÜÇLÜ ZİRVESİ ÜZERİNE JEOPOLİTİK DEĞERLENDİRME
19 Kasım 2026 | Shenzhen, Çin
19 Kasım 2026 tarihinde ( Bugün ) Çin’in Shenzhen kentinde, APEC Zirvesi kapsamında gerçekleşen Donald Trump, Xi Jinping ve Vladimir Putin görüşmesi, uluslararası ilişkiler bakımından tarihsel öneme sahip bir diplomatik gelişme olarak değerlendirilebilir.
Yaklaşık 80 dakika süren ve bir bölümü basına kapalı gerçekleştirilen bu ilk üçlü zirve, yalnızca üç liderin buluşmasından ibaret değildir. Küresel güç dengelerinin yeniden şekillendiği, geleneksel ittifakların sorgulandığı ve uluslararası güvenlik mimarisinin ciddi sınamalarla karşılaştığı bir dönemde gerçekleşmiştir.
Peki, üç büyük güç dünyaya nasıl bir mesaj vermek istemiştir?
- AGENDA – GÜNDEM
Zirvenin öne çıkan gündem başlıkları şunlardır:
-
Nükleer silahların kontrolü: Stratejik silahların sınırlandırılması, nükleer risklerin azaltılması ve yeni bir silah kontrol mekanizması oluşturulması.
-
Rusya–Ukrayna savaşı: Çatışmanın sona erdirilmesine yönelik diplomatik arayışlar ve Avrupa güvenlik dengeleri.
-
İran ve Orta Doğu: Bölgesel çatışmalar, nükleer yayılma, Hürmüz Boğazı ve enerji arz güvenliği.
-
Küresel ekonomi: Enerji, ticaret ilişkileri ve büyük güçler arasındaki ekonomik rekabet.
-
Uluslararası kurumlar: Birleşmiş Milletler reformu, devlet egemenliği ve uluslararası yargı mekanizmaları.
-
MINUTES OF MEETING – TOPLANTI ÖZETİ
Kamuoyuna açıklanan bilgiler üzerinden hazırlanmış kısa görüşme özeti; resmi toplantı tutanağı değildir.
ABD – Donald Trump: Üç büyük nükleer gücün silahların azaltılması konusunda ortak sorumluluk taşıdığını vurguladı. Ukrayna ve İran’daki savaşların sona erdirilmesine yönelik diplomatik iş birliği arayışını gündeme getirdi.
Çin – Xi Jinping: Büyük güçlerin çatışma yerine iş birliğini tercih etmelerinin küresel istikrar bakımından önemine dikkat çekti. Çin’in uluslararası karar süreçlerindeki rolünü ön plana çıkardı.
Rusya – Vladimir Putin: Küresel ve bölgesel ekonomik ilişkiler, enerji ve gıda güvenliği konularının ele alınmasını istedi. Rusya’nın uluslararası güvenlik düzenindeki konumunu vurguladı.
Toplantı sonrasında Çin ve Rusya kaynaklarınca duyurulan açıklamada, Birleşmiş Milletler reformu, enerji arzının artırılması ve nükleer risklerin azaltılmasına yönelik diyaloğun sürdürülmesi öne çıktı.
Buna karşılık, Ukrayna ve İran’daki savaşların sona erdirilmesi konusunda somut, bağlayıcı bir anlaşma açıklanmadı.
- STRATEJİK DEĞERLENDİRME: ÜÇ GÜÇ, ÜÇ FARKLI HESAP
Uluslararası ilişkilerde devletler arasındaki iş birliği, çıkar çatışmalarının ortadan kalktığı anlamına gelmez.
Washington açısından temel mesele, Çin’le küresel rekabeti yönetirken Rusya’yla stratejik güvenlik diyaloğunu sürdürebilmektir.
Pekin açısından öncelik, ekonomik ve teknolojik yükselişini korurken küresel karar mekanizmalarında daha belirleyici bir konuma ulaşmaktır.
Moskova ise uluslararası yaptırımlar ve Ukrayna savaşı nedeniyle karşılaştığı baskılara rağmen küresel güç dengelerinin vazgeçilmez aktörlerinden biri olduğunu göstermeyi amaçlamaktadır.
Dolayısıyla aynı masada oturan üç liderin aynı stratejik hedeflere sahip olduğunu düşünmek gerçekçi değildir.
- TARİHSEL PARALELLİK: 1945 YALTA KONFERANSI
Bu buluşma ister istemez 1945 yılındaki Yalta Konferansı’nı hatırlatıyor.
İkinci Dünya Savaşı’nın sonlarına doğru Roosevelt, Churchill ve Stalin, savaş sonrasının Avrupa düzenini ve uluslararası güvenlik mimarisini görüşmek üzere Yalta’da bir araya gelmişlerdi.
Bugünkü Shenzhen Zirvesi ile Yalta arasındaki temel benzerlik, büyük güçlerin dünya siyasetini ilgilendiren meseleleri doğrudan kendi aralarında müzakere etmeleridir.
Ancak önemli bir farklılık bulunmaktadır.
Yalta, büyük bir dünya savaşının sonuna yaklaşılırken savaş sonrası düzenin şekillendirildiği bir konferanstı. Shenzhen ise henüz sonuçları belirsiz, çok merkezli ve rekabetçi bir uluslararası sistemin içerisinde gerçekleşmiştir.
Bu nedenle Shenzhen’i şimdiden yeni bir Yalta olarak nitelendirmek tarihsel açıdan erken olacaktır.
Bununla birlikte, uluslararası ilişkiler literatüründeki büyük güçler uzlaşısı (Great Power Concert) ve nüfuz alanları (Spheres of Influence) kavramları açısından tartışılmaya değer bir gelişmeyle karşı karşıyayız.
- TÜRKİYE, NATO VE AVRUPA AÇISINDAN OLASI SONUÇLAR
Zirvenin dikkat çekici boyutlarından biri, görüşülen güvenlik meselelerinden doğrudan etkilenen birçok devletin müzakere masasında bulunmamasıdır.
Avrupa açısından temel soru, kıtanın güvenliğini ilgilendiren kararların Avrupa devletlerinin yeterli katılımı olmadan şekillenip şekillenmeyeceğidir.
Bu gelişme, Avrupa Birliği’nin uzun süredir tartıştığı stratejik özerklik arayışını güçlendirebilir. NATO açısından ise ABD’nin Rusya ve Çin’le geliştirdiği diplomatik kanalların ittifakın ortak güvenlik ve caydırıcılık politikalarıyla uyumu önem kazanmaktadır.
Türkiye açısından ise Karadeniz, özel bir stratejik hassasiyet taşımaktadır.
Türkiye’nin NATO üyeliği, Rusya ve Ukrayna ile ilişkileri, bölgesel enerji ve ticaret bağlantıları ve özellikle Montrö Boğazlar Sözleşmesi kapsamındaki yetki ve sorumlulukları, ülkemizi Karadeniz güvenliğinin önemli aktörlerinden biri haline getirmektedir.
Bu çerçevede büyük güçler arasında gelişebilecek uzlaşmaların, Türkiye’nin ulusal çıkarları ve Karadeniz’deki bölgesel güvenlik dengeleri bakımından dikkatle değerlendirilmesi gerekir.
Unutulmamalıdır ki diplomatik ilişkilerde yakınlıklar değişebilir; coğrafya, ulusal çıkarlar ve stratejik sorumluluklar ise süreklilik gösterir.
- SONUÇ: DİPLOMASİ Mİ, GÜÇ PAYLAŞIMI MI?
Shenzhen Zirvesi, yeni bir küresel uzlaşma arayışının başlangıcı olabilir. Ancak aynı zamanda büyük güçlerin kendi aralarındaki rekabeti yönetirken diğer devletlerin çıkarlarını ikinci plana itebilecekleri bir diplomatik yaklaşımın da işareti olabilir.
Henüz bu iki ihtimalden hangisinin ağırlık kazanacağını söylemek mümkün değildir.
Uluslararası ilişkilerde belirleyici olan liderlerin kişisel dostlukları değil, devletlerin ulusal çıkarları, güç kapasiteleri ve stratejik öncelikleridir.
Asıl mesele, üç büyük gücün aynı masaya oturması değil, o masada bulunmayan ülkelerin geleceği hakkında ne ölçüde söz sahibi olmaya çalışacaklarıdır.
Tarih bize şunu hatırlatıyor:
Büyük güçler arasında kurulan her denge, kendiliğinden adil bir dünya düzeni yaratmaz. Kalıcı barışın güvencesi, yalnızca güç dengesi değil, aynı zamanda uluslararası hukuk, egemenlik hakları ve karşılıklı güvenin korunmasıdır.
Saygı ile
Serdar DURAT
